Covid-19 Pandemisinde Kayıp Yaşayan Aile Üyelerinin Yas Deneyimleri ve Gereksinimleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Lokman Hekim Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Arzu Yalçınkaya
Danışman: Fatma Öz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırma, COVID-19 pandemi sürecinde yakınlarını kaybeden ailelerin yas deneyimlerini ve gereksinimlerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nitel yöntemlerinden biri olan olgu bilim fenomenolojik desen kullanıldı. Araştırmanın evreni, Samsun' da COVID-19 tanısıyla birinci derecede yakınlarını kaybeden kişilerden oluştu. Örneklem ise kartopu yöntemiyle çalışmayı kabul eden gönüllü kişilerden oluştu. Araştırmanın gerçekleştirilmesi için Lokman Hekim Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmaları etik kurulundan ve kurumdan resmi yazılı izinler alındı. Katılımcılara araştırma hakkında bilgi verilerek onam alındı. Veriler, kişisel bilgi formu ile yarı yapılandırılmış soru formu ile toplandı. Araştırmada 18 yaşından büyük kendini ifade edebilen 30 katılımcı ile ortalama 90 dakika süren görüşme yapılarak veriler toplandı ve analiz edildi. Verilen ifadelere karşılık temalar oluşturuldu. Temalardan kendi aralarında benzer ve ilişkili olanlar kategorize edilip üst temalar oluşturuldu ve 3 uzmana gönderilerek uygunluğu test edildi. Araştırmanın tasarımı, veri toplama, veri analizi ve raporlanması Consolidated Criteria for Reporting Qualitative Research (COREQ) kontrol listesiniden yararlanıldı Görüşmelerden elde edilen veriler doğrultusunda yedi tema oluşmuştur. Bunlar; yakını tanı alınca hissedilenler, hastalık sürecinde yaşanan deneyimler, son dönemlerinde yaşananlar, yakınının ölüm haberini aldıktan sonra yaşananlar, cenaze sürecinde yaşananlar, yasla baş etme süreci ve sağlık personelinden beklentilerdir. Alt temalardan bazıları ise belirsizlik yaşama, bulaş endişesi, sosyal destek azlığı, ziyaret yasakları, kısıtlanma, vedalaşamama, ölümü inkâr, cenaze merasimi yapılamamasına üzülmedir. Aileler için tanının alındığı zamandan itibaren, hastalık ve cenaze süreci ve yas deneyiminin travmatik yaşandığı saptandı. Hastalığın belirtilerinin ani ve ağır olması, acı çekerek hastanede tek başına ölümü, oldukça sarsıcı ve üzücü oldu. Aileler son zamanlarında yanında olup görevlerini yerine getiremeden ve vedalaşamadan kaybetmelerinde çaresizlik ve suçluluk hissettiler. Cenaze yasakları, karantina ve izolasyon nedeniyle ritüeller yapılamadan defin işlemi, ölümün kabulünü zorlaştırmıştır. Sağlık personelinden olumlu davranış ve empati beklentisi ve kurum desteklerine ihtiyaç duyulmuştur. COVID 19 pandemi ailelerin gereksinimleri doğrultusunda kurum desteği, cenaze işlerinin kolaylaştırılması, ritüellerin yapılmasına olanak verilmesi, hastaları hakkında bilgi alınabilmesi, yas desteği verilmesi, topluma bilginin tek elden ve doğru verilmesi önerilir.