ALKOL VE MADDE KULLANIM BOZUKLUĞU OLAN BİREYLERDE İÇSELLEŞTİRİLMİŞ DAMGALANMA, PSİKOLOJİK DAYANIKLILIK VE ÖZNEL İYİ OLUŞ DÜZEYLERİ VE ARALARINDAKİ İLİŞKİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Lokman Hekim Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Merve Öğütçü
Danışman: Fatma Öz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, alkol ve madde kullanım bozukluğu olan bireylerin içselleştirilmiş damgalanma, psikolojik dayanıklılık, öznel iyi oluş düzeyleri ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır. Araştırma, Kayseri Devlet Hastanesi AMATEM Kliniği'nde yapılmış olup 141 katılımcı ile tamamlanmıştır. Veri toplama aracı olarak Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği, Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Öznel İyi Oluş Ölçeği ve tanıtıcı bilgi formu kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde, değişkenlerin grup ortalamalarındaki farklılıkları görebilmek için 2 gruplu değişkenlerde bağımsız örneklem t-test, 3 ve daha fazla gruplu değişkenlerde non- parametrik Kruskal Wallis-H testi kullanılmıştır. Ölçeklerin birbirleri arasındaki ilişkinin yönünü ve gücünü tespit edebilmek için Pearson korelasyon testi kullanılmıştır. Bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini görmek için doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. Analizler α=0,05 seviyesinde yapılmıştır. Araştırma sonucunda, katılımcıların 25-34 yaş arasında yoğunlaştığı, alkol ve maddeye başlama yaş ortalamasının 18,81 olduğu, çoğunluğun kullanıma arkadaş etkisi ile başladığı, en çok kullanılan maddenin metamfetamin olduğu ve çoğunluğun AMATEM'e kendi istekleri ile başvurdukları görülmüştür. Katılımcıların yüksek derecede içselleştirilmiş damgalanma yaşadıkları belirlenmiş (80,29±18,865) olup en yüksek ortalamanın "kalıp yargıların onaylanması", en düşük ortalamanın ise "damgalanmaya karşı direnç" alt boyutunda olduğu saptanmıştır. Madde kullanan bireylerin, alkol kullananlara göre, çalışmayanların çalışanlara göre istatistiksel anlamlılıkta daha fazla içselleştirilmiş damgalanma yaşadıkları saptanmıştır. Katılımcıların psikolojik dayanıklılık puan ortalaması (123,46±21,775) orta düzeydedir. En yüksek ortalamanın ölçeğin sosyal kaynaklar alt boyutunda iken en düşük ortalama "yapısal stil" alt boyutunda olduğu yani; sosyal kaynakları iyi kullanmalarına rağmen öz güven ve özdisiplinde yetersiz kaldıkları saptanmıştır. Evli bireylerin bekar bireylere göre, AMATEM'e ilk kez başvuranların birden çok başvuranlara göre psikolojik dayanıklılıklarının yüksek olduğu bulunmuştur. Katılımcıların öznel iyi oluş puan ortalamasının 160,14±28,002 olduğu; alt boyutlarda en düşük puanın karamsarlık, en yüksek puanın ise iyimserlik alt boyutunda olduğu saptanmıştır. Sorun olduğunda eşinden destek alanların psikolojik dayanıklılıkları ve öznel iyi oluşları daha yüksek bulunmuştur. RHİDÖ ile YPDÖ arasında anlamlı bir ilişkinin olmadığı, RHİDÖ ile ÖİÖ arasında negatif yönlü ve zayıf, YPDÖ ve ÖİÖ arasında pozitif yönlü ve orta seviyede anlamlı bir ilişkinin olduğu saptanmıştır. Araştırma sonucunda, toplum ruh sağlığını geliştirme, koruyucu ve önleyici müdahaleler çerçevesinde, alkol ve madde kullanım bozukluğu olan bireyler için içselleştirilmiş damgalanmanın olumsuz etkilerini azaltan psikolojik dayanıklılık ve öznel iyi oluşu artıran girişimlerin gerekli olduğu önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Alkol ve Madde Kullanım Bozukluğu, İçselleştirilmiş Damgalanma, Psikolojik Dayanıklılık, Öznel İyi Oluş, Psikiyatri Hemşireliği