Prenatal Sigara Bırakma Danışmanlığı Ölçeği'nin (PSBDÖ) Türkçe Uyarlanması: Bir Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması

Creative Commons License

YILMAZ S., SAVAŞ M., KÜÇÜKKELEPÇE D. Ş.

Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, cilt.20, sa.2, ss.152-161, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Gebelikte sigara kullanımı önlenebilir bir risk faktörü olup, sağlık profesyonelleri gebelik döneminde sigarayı bırakma konusunda kadınlara destek olma açısından kritik bir role sahiptir. Bu çalışmanın amacı, Prenatal Sigara Bırakma Danışmanlığı Ölçeği'nin (PSBDÖ) Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışmasını yürütmektir. Yöntem: Metodolojik nitelikteki bu araştırma, Haziran 2023 ile Ocak 2024 tarihleri arasında Türkiye'nin güneydoğusunda bir ilde, doğum öncesi bakım hizmeti sunan 144 sağlık profesyonelinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Veriler, demografik bilgi formu ve PSBDÖ aracılığıyla toplanmıştır. Kültürel uyarlama süreci iki aşamada yürütülmüştür: dilsel geçerlik ve içerik geçerliği. Yapı geçerliği, açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi ile değerlendirilmiştir. Güvenirlik analizleri kapsamında Cronbach alfa katsayıları ve test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Açıklayıcı faktör analizi sonucunda ölçek, “Temel Danışmanlık” ve “İleri Düzey Danışmanlık” olmak üzere iki alt boyuttan ve toplam 18 maddeden oluşan bir yapı ortaya koymuştur. Ölçeğin toplam Cronbach alfa katsayıları 0.951; Temel Danışmanlık alt boyutu için 0.967 ve İleri Düzey Danışmanlık alt boyutu için 0.871 olarak bulunmuştur. Test-tekrar test analizinde yüksek düzeyde pozitif korelasyon (r = 0.866, p < 0.001) saptanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, modelin iyi uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Sonuç: Elde edilen bulgular doğrultusunda, PSBDÖ’nün Türkçe formu geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak değerlendirilmiştir. Ölçek, gebelik döneminde sigara bırakma danışmanlığı uygulamalarının izlenmesi ve değerlendirilmesinde, hem klinik uygulamalarda hem de bilimsel araştırmalarda etkili bir şekilde kullanılabilir.
Aim: Smoking during pregnancy is a preventable risk factor, and healthcare professionals play a critical role in supporting women to quit smoking during pregnancy. This study aims at conducting a validity and reliability study of the Prenatal Smoking Cessation Counseling Scale (PSCSC) in Turkish. Methods: This methodological study was conducted between June 2023 and January 2024 with the participation of 144 healthcare professionals providing prenatal care in a province in southeastern Türkiye. Data were collected using a demographic information form and the PSCSC. The cultural adaptation process was conducted in two stages: linguistic validity and content validity. Construct validity was assessed using exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA). Reliability analyses used Cronbach's alpha coefficients and the test-retest method. Results: EFA revealed a two-factor structure consisting of 18 items, categorized as "Basic Counseling" and "Advanced Counseling". The Cronbach’s alpha coefficient for the entire scale was 0.951; for the Basic Counseling subscale, it was 0.967, and for the Advanced Counseling subscale, 0.871. Test–retest analysis indicated a strong positive correlation (r= 0.866, p < 0.001). CFA results confirmed that the model demonstrated a good fit. Conclusion: Based on the findings, the Turkish version of the PSCSC is a valid and reliable instrument. It can be effectively used in both clinical practice and research to monitor and evaluate smoking cessation counseling practices during pregnancy.