Stratejik müdahalelerin sezaryen oranını azaltmaya etkisi: Sağlık sistemi yapı taşları üzerinden bir değerlendirme

yeşildağ b., GOLBASI Z.

Anatolian Journal of Health Research, cilt.7, sa.1, ss.43-49, 2026 (TRDizin)

Özet

Tıbbi endikasyonlar doğrultusunda gerçekleştirilen sezaryen doğumlar anne ve fetal yaşamı koruyan bir müdahale olmasına karşın tıbbi endikasyon olmayan durumlarda yapılan sezaryen anne ve yenidoğan sağlığı üzerinde olumsuz etkiler ortaya çıkarabilmektedir. Günümüzde yüksek sezaryen oranları dünya genelinde birçok sağlık sisteminin mücadele ettiği önemli bir sorundur. Bu doğrultuda yüksek sezaryen oranlarını düşürmek için geliştirilen stratejiler doğum sürecinin daha güvenli hale gelmesini sağlayarak sağlık hizmetlerinin kalitesinin artırılması açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu derleme makalede sezaryen oranlarını azaltmaya yönelik mevcut stratejilerin etkililiği incelenmekte ve uygulamalara yön veren yenilikçi yaklaşımlar ele alınmaktadır. Stratejiler, Dünya Sağlık Örgütü’nün sağlık sistemi yapı taşları çerçevesine göre sınıflandırılarak bütüncül bir sistem bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım sezaryen oranlarını azaltmaya yönelik müdahalelerin klinik, yönetsel ve yapısal boyutlarıyla birlikte sistematik biçimde analiz edilmesini sağlayarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Ayrıca çalışma sağlık profesyonelleri ve politika yapıcılara daha etkili ve sürdürülebilir müdahaleler geliştirme konusunda yol gösterici bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır.
Cesarean deliveries performed based on medical indications are interventions that protect maternal and fetal health however, cesarean sections carried out without medical necessity may lead to adverse outcomes for both the mother and the newborn. Today high cesarean section rates are a major problem faced by many health systems worldwide. Strategies developed to reduce high cesarean rates are critically important, as they help make the childbirth process safer and improve the quality of healthcare services. In this review article, the effectiveness of current strategies to reduce cesarean rates is examined and innovative approaches guiding practice are discussed. The strategies are classified according to the World Health Organization’s health system building blocks framework and evaluated from a holistic systems perspective. This approach enables interventions to be analyzed systematically across clinical, managerial, and structural dimensions, thereby providing an original contribution to the literature. The study also aims to offer healthcare professionals and policymakers a guiding perspective for developing more effective and sustainable interventions.