Obez bireylerin yeme bağımlılığı ile yeme tutum ve davranışları, insülin direnci ve beslenme durumu arasındaki ilişki

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Lokman Hekim Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YASEMİN COŞKUNÖZ

Danışman: SEVİNÇ YÜCECAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Obezite, genetik, metabolik ve davranışsal faktörlerin etkileşimiyle gelişen multifaktöriyel bir halk sağlığı sorunudur. Geleneksel ağırlık yönetimi stratejilerinin uzun vadeli başarısızlığı, araştırmacıları yeme bağımlılığı gibi nörobiyolojik ve davranışsal mekanizmalara yöneltmiş; ancak yeme bağımlılığı ile metabolik sonuçlar arasındaki ilişkinin bütüncül olarak ele alındığı çalışmaların yetersizliği bu araştırmanın gerekçesini oluşturmuştur. Bu çalışma, obez bireylerde yeme bağımlılığı (YB) prevalansını belirlemeyi ve YB'nin yeme tutumları, insülin direnci ve beslenme durumu ile ilişkisini cinsiyet farklılıkları odağında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Kesitsel tipteki bu araştırma, Mart-Haziran 2024 tarihleri arasında İstanbul'da özel bir sağlık danışmanlık merkezine başvuran 240 obez birey ile yürütülmüştür. Veriler; mYFAS 2.0, EEQ, YTT-26, FCQT-R, TFEQ-R21 ve IPAQ ölçeklerini içeren yapılandırılmış anketler, Biyoelektrik İmpedans Analizi (BİA) ile yapılan antropometrik ölçümler ve HOMA-IR indeksinin hesaplandığı biyokimyasal analizler aracılığıyla toplanmıştır. Bireylerin %54,2'sinde (n=130) yeme bağımlılığı saptanmış olup, prevalans kadınlarda (%65,8) erkeklere (%35,2) kıyasla anlamlı derecede daha yüksektir (p<0,001). Yeme bağımlılığı, her iki cinsiyette de yeme arzusu ve kontrol kaybı ile güçlü ilişkili bulunurken; kadınlarda kontrolsüz yeme (p<0,001) ve duygusal yeme (p<0,01) ile pozitif yönlü ilişki göstermiştir. Laboratuvar bulguları, kadınlarda yeme bağımlılığının daha yüksek insülin direnci (p=0,004) ve daha düşük D vitamini düzeyleri (p=0,035) ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, yeme bağımlılığı obez bireylerde olumsuz yeme davranışları ve metabolik risk faktörleri ile ilişkili olup belirgin cinsiyet farklılıkları göstermektedir. Bu bulgular, obezite yönetiminde cinsiyete duyarlı ve multidisipliner yaklaşımların kritik önemini vurgulamaktadır.