Gebe ve çocuklarda ftalat etkileşimi ile tiroid hormonları ilişkisi: Sistematik derleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Lokman Hekim Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE ONGUN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Deniz Özkan Vardar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ftalatlar, plastik ürünlerde yaygın olarak kullanılan ve endokrin bozucu etkiler gösterebilen kimyasal bileşiklerdir. DEHP, DBP ve BBP gibi türleri; PVC esaslı malzemelerden kozmetik ve kişisel bakım ürünlerine kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir. Moleküler yapıları nedeniyle çevreye kolayca yayılan bu bileşikler, solunum, sindirim ve deri yoluyla vücuda girerek özellikle gebeler ve çocuklarda tiroid dengesini bozup nörogelişimsel ve üreme sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu sistematik derleme, ftalat maruziyetinin gebelik dönemindeki kadınlar ve çocuklar üzerinde tiroid fonksiyonlarıyla ilişkili olası etkilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Literatür taramaları, 2000–2024 yılları arasında İngilizce olarak yayımlanmış, yalnızca kohort tasarımına sahip epidemiyolojik çalışmaları kapsayacak şekilde, sistematik bir yaklaşım izlenerek PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında gerçekleştirilmiştir. Taramalar ve yinelenen kayıtların ayıklanması için EndNote 21 programı kullanılmıştır. Çalışmaların kalite değerlendirmesi, iki bağımsız araştırmacı tarafından Newcastle-Ottawa Ölçeği ile yapılmıştır. 2013–2024 yılları arasında yürütülen çalışmalar, farklı sosyoekonomik ve coğrafi bölgeleri kapsamakta ve katılımcılar gebe kadınlar, anne–yenidoğan çiftleri ile çocuklardan oluşurken, örneklem büyüklükleri 60–2.521 ve yaş aralıkları gebelerde 18–45, çocuklarda 2–18 olarak değişmektedir. Elde edilen bulgular DEHP'nin ana metabolitleri olan MEHP, MEHHP ve MEOHP ile FT4 düzeylerinde anlamlı negatif ilişkiler olduğunu göstermektedir. Bazı çalışmalarda TSH düzeylerindeki artışın negatif geri bildirim mekanizmasıyla ilişkili olduğu bildirilmiştir. Çocuklarda, prenatal ve postnatal dönemdeki ftalat metabolit düzeyleriyle FT4 ve TSH arasında farklı yönlerde ilişkiler rapor edilmiştir. Birçok çalışma, özellikle ilk trimesterdeki maruziyetin nörogelişim açısından daha kritik olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, cinsiyet farklılıkları da bulgular üzerinde etkili olmuş; bazı hormon düzeylerindeki değişiklikler yalnızca erkek veya kız çocuklarda anlamlı bulunmuştur.